Slovenački strujni udar na Srpsku

Ako u postupku međunarodne arbitraže po tužbi "Elektrogospodarstva Slovenije" BiH bude proglašena krivom a u vezi sa ranijim sporom oko zajedničke izgradnje i korištenja "Termoelektrane Ugljevik" na naplatu će doći 1.359.645.000 KM osnovnog duga i gotovo isto toliko raznoraznih naknada za štete koje su prouzrokovane tokom trajanja postupka, tj. iznos u visini budžeta Republike Srpske.

Šta traže Slovenci?

Samoupravnim sporazumom u udruživanja rada i sredstava iz 1981. godine tadašnja "Elektroprivreda BiH" i elektroprivredno preduzeće Slovenije dogovorili su zajedničku izgradnju i zajedničko korištenje termoelektrane Ugljevik prvi blok, instalisane snage 300 MW sa odgovarajućim kapacitetom ugljenokopa.

Već 1989. godine zaključen je i drugi sporazum takođe za izgradnju i korištenje "Termoelektrane Ugljevik 2", da bi se 1990. godine memorandumom o zajedničkoj gradnji "Elektrane Ugljevik 2" obavezale Elektroprivrede BiH i Slovenije i "RiTE Ugljevik 1".

To parterstvo je trajalo od početka proizvodnje električne energije 1985. pa sve do septembra 1991. godine do kada je kontinuirano Slovencima isporučivana 1/3 proizvedene električne energije.

U ratnim dešavanjima tj. uništenjem prenosne stanice u Erestinovu u Hrvatskoj, ta isporuka struje je prekinuta, kako navode iz Elektroprivrede Republike Srpske ne njihovom greškom. Nakon rata u nekoliko navrata pokušan je dogovor sa slovenačkim parterima o daljem ulaganju u izgrađene elektro-kapacitete, međutim oni su se, nezadovoljni prijedlozima, odlučili na sudske postupke.

Sudski postupci

U prvom sudskom postupku protiv "Elektroprivrede Republike Srpske" tražili su isplatu preko 825 miliona KM kao odštetu za uložene sredstva u izgradnju objekata u Ugljeviku, zatim 523 miliona KM kao naknadu za korištenje Termoelektrane , te preko 65 miliona KM kao odštetu za neisporučenu električnu energiju u period od početka 2005. do kraja 2008. godine, sa zateznom kamatom od 1. januara 2008. godine uz uslov da se nastavi isporuka 1/3 prizvedene električne energije, a koja bi se fakturisala po internim cijenama.

Okružni privredni sud u Bijeljini 2012. godine oglasio se nenadležnim, jer su ugovori o partnerstvu u slučaju sporova predviđali međunarodnu ad hok arbitražu.

Njihovu odluku 2013. godine potvrđuje Viši privredni sud u Banjaluci ,a sudski postupak kod nadležnih sudova u Republici Srpskoj pravosanažno se okončava odlukom Vrhovnog suda Republike Srspske od 20. juna 2014. godine kada je donesena odluka da se zahtjev za reviziju odbacuje kao neblagovremen.

I pored toga što je još trajao postupak pred sudovima u Republici Srpskoj "Elektrogospodarstvo Slovenije" početkom 2014. godine obraća se institucijama BiH sa zahtjevom za sporazumno rješavanje spora oko investicije u Ugljeviku pozivajući se na Sporazum o unapređenju zaštite investicija koji su 2001. godine potpisale Slovenija i BiH, tražeći isti iznos odštete kao što su neveli u sudskim postupcima.

S obzirom na to da sudovi do tada nisu donijeli konačne presude Elektroprivreda ali i Pravobranilaštvo Republike Srpske, te slovenačke zahtjeve nazivaju neosnovanim i bespredmetnim.

Uporedo sa sudskim postupcima, mada se to kako navode u "Elektroprivredi Republike Srpske" kosi sa pravilima arbitraže, "Elektrogospodarstvo Slovenije" pokreće i postupak arbitraže kod Međunarodnog arbitražnog centra za rješavanje investicionih sporova u Vašingtonu, ali i tužbu protiv "RiTE Ugljevik" po Zakonu o arbitraži Republike Srbije.

Arbitražno tijelo sačinjavaju tri arbitra i to po jedan predstavnik strana u sporu, te treći koga imenuju dva prethodno izabrana.

Tada se u cijeli proces uključuje i Vlada Republike Srpske angažujući pravne i druge konsultante.
Pravobranilaštvo BiH obavještava Međunarodni arbitražnio sud da će arbitar u ime BiH biti profesor Maja Stanoviković iz Novog Sada, dok su predstvanici "Elektrogospodarstva Slovenije" za arbitra imenovali Jana Paulsona iz SAD. Dogovorom arbitara, mjesto arbitraže biće Hag, a izbor trećeg arbitra je u toku.

I Uprava "RiTE Ugljevik" u međuvremenu je imenovala osmočlanu komisiju sastavljenu od stručnjaka iz raznih oblasti koji su dobili mandat da razgovaraju sa potencijalnim arbitrima, advokatskim i kosultantskim kancelarijama kako bi prikupili podatke i na najbolji način zastupali BiH i "RiTE Ugljevik" u sporovima.

Da su se svojski potrudili u izboru ličnosti, govori i podatak da je u tim imenovan profesor Vitormir Popović, njegov sin, advokat Aleksandar Popović, te profesori prava Aleksandar Ćirić iz Niša i Radovan Vukadinović iz Kragujevca.

Angažovana je i advokatska kancelarija Arnold i Porter iz Londona koju predstvaljaju advokati Dimitrijem Jevsejev i Peter Nikitin, kao i tim advokata koji predvodi Zdenko Tomanović i Risto Kojić.

Sudeći po visini osnovnog odštetnog zahtjeva u iznosu od oko 700 miliona evra, te troškovima postupka koji se procijenjuje na 8 miliona dolara, ta međunarodna arbitraža biće proces vijeka.

Ko su u arbitri

Jan Paulson radio je kao savjetnik, ili arbitar u više stotina međunarodnih arbitraža. Radio je kao ad hok arbitar na Olimpijskim igrama u Atlanti, Nagano i Sidneju. Radio je i u Međunarodnom sudu pravde u Hagu.
Govori engleski, francuski, španski i švedski.

Maja Stanivuković

Diplomirala je na Pravnom fakultetu u Novom Sadu, 1985. godine i na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu na grupi za engleski jezik i književnost. Predstavlja Republiku Srbiju u haškoj Konferenciji za međunarodno privatno pravo, kao član radne grupe za izradu buduće Konvencije o priznanju i izvršenju stranih sudskih odluka. Član je Savjeta Vlade Republike Srbije za međunarodno privatno pravo. Učestvovala je kao međunarodni arbitar u više od dvadeset međunarodnih arbitraža.

Izvor: Faktor