Atina i Berlin: Ko kome duguje

Spor između Atine i Berlina oko načina rešavanje grčke dužničke krize ne jenjava: dok Nemačka zahteva da nova grčka vlada poštuje svoje obaveze prema kreditorima, Grčka podseća da joj Nemačka još nije platila ratnu odštetu.

Pitanje ratne odštete zbog nemačke okupacije Grčke, koja je finansijski uništila zemlju i odnela hiljade života, decenijama je komplikovalo odnose Atine i Berlina, a tema je ponovo oživela dolaskom na vlast Sirize.

Novi premijer Aleksis Cipras, bivši komunista, koji je još u predizbornoj kampanji najavljivao da će tražiti od Nemačke odštetu zbog "ljudi koji su krvarili i skupo platili brutalnost nacizma", u prva 24 sata od stupanja na dužnost položio je venac na spomenik grčkim levičarima koje su nacističke trupe streljale 1944. godine.

Njegov ministar finansija Janis Varufakis pokušao je, doduše, prilikom posete Nemačkoj da objasni da taj Ciprasov potez nije bio usmeren protiv Berlina, već da je predstavljao poruku grčkoj neonacističkoj partiji Zlatna zora, trećoj po popularnosti u zemlji.

Cipras je, u međuvremenu, prošle sedmice izjavio da Grčka ima "moralnu obavezu" da traži od Nemačke reparaciju i vraćanje okupacionog zajma, koji je Treći rajh dobio od Grčke centralne banke tokom četvorogodišnje okupacije, a koji je finansijski uništio tu zemlju.

Šef grčke diplomatije Nikos Kocijas ponovio je sinoć da Nemačka treba da učini isto ono što traži od Grčke - da plati svoje dugove, koji su, kako je naveo, rezultat jednog strašnog rata.

Ciprasova stranka Siriza i njen koalicioni partner Nezavisni Grci tvrde da Nemačka duguje Grčkoj oko 162 milijarde evra, što je oko polovine javnog duga te države, koji iznosi više od 315 milijardi evra.

Zajam Grčke Trećem rajhu iznosio je oko 476 miliona rajhsmaraka, što je, u izveštaju donjeg doma nemačkog Bundestaga iz 2012. godine, procenjeno na 8,25 milijardi dolara, naveo je AFP, dodavši da taj dug nikada nije vraćen.

Nemačka okupacija Grčke od 1941. do 1945. godine bila je, kako navodi francuska agencija, jedna od najsurovijih u Evropi: nacističke snage su divljale, pljačkale i ubijale stanovištvo koje se žestoko opiralo okupaciji.

Posle kapitulacije Nemačke i kraja Drugog svetskog rata, glavna briga SAD bila je da zaustavi napredovanje komunista u građanskom ratu u Grčkoj.

Vašington je u to vreme zatražio od Atine, kojoj je bila preko potrebna pomoć na osnovu Maršalovog plana obnove Evrope, da odustane od zahteva za ratnu odšetu dok ne bude potpisan mirovni sporazum.

Nemačka se relativno brzo oporavila od posledica rata, čemu je, kako smatraju eksperti, u znatnoj meri doprinelo i to što nije platila praktično nikakvu odštetu bivšim neprijateljima.

Berlin već 70 godina odlučno odgovara "ne" zahtevima za reparaciju, a nemački ministar ekonomije i vicekancelar Zigmar Gabrijel poručio je ponovo u ponedeljak da će Berlin odbaciti eventualni zvanični zahtev grčke vlade za plaćanje ratne odštete iz Drugog svetskog rata, istakavši da je to pitanje zaključeno pre 25 godina.

"Verovatnoća je nula (da platimo ratnu odštetu)", rekao je Gabrijel i dodao da je 1990. godine formalno stavljena tačka na Drugi svetski rat.

Neposredno pre ujedinjenja Nemačke 1990. godine, kancelari Istočne i Zapadne Nemačke potpisali su sporazum sa saveznicima.
Mada taj dokument nije bio zvanični mirovni sporazum, Berlin ga smatra granicom posle koje eventualni zahtevi za ratnu odštetu više nemaju nikakvu snagu.

Albreht Ričl, profesor ekonomske istorije, rekao je u intervjuu nemačkom "Špigelu" 2011. godine da je "Nemačka, u smislu vraćanja dugova, najgora zemlja u 20. veku".