Zašto pad cijene nafte ne stiže odmah na pumpe?

Iako bi sirova nafta tokom 2027. godine mogla značajno pojeftiniti, pad njene cijene ne mora istim tempom stići do pumpi, a još manje do prodavnica.

Niske zalihe dizela, rafinerijske marže, transport, kurs dolara, porezi i domaći nameti mogu usporiti pojeftinjenje goriva, dok se njegov uticaj na hranu i ostalu robu prenosi sa zakašnjenjem.

Zato je cijena barela samo početak računice čiji konačni iznos plaćaju potrošači.

Cijena barela pada, ali gorivo ne mora pojeftiniti

Na svjetskom tržištu "brent" se početkom oktobra 2026. godine kreće oko 100 dolara za barel, nakon što je u septembru u jednom trenutku prešao i 110 dolara.

Početkom oktobra cijena je pala oko 0,7 odsto, na 101,61 dolar, ali tržište i dalje ostaje osjetljivo na dešavanja na Bliskom istoku, kretanje izvoza i stanje zaliha.

Američka Uprava za energetske informacije, EIA, u septembarskoj prognozi očekuje da bi prosječna cijena „brenta“ u drugoj polovini 2026. godine mogla biti oko 90 dolara, a tokom 2027. oko 74 dolara za barel.

Procjena polazi od pretpostavke da će proizvodnja rasti, a zalihe se obnavljati. Ali cijena sirovine nije cijela priča.

EIA očekuje da će američke zalihe destilata, u koje spada i dizel, ostati ispod petogodišnjeg minimuma tokom većeg dijela 2027.

Rafinerijske marže dostigle su rekordne nivoe, prije svega zbog rasta marži na dizel, dok su globalne zalihe nafte tokom avgusta smanjene za 95 miliona barela, a od februara do kraja avgusta za ukupno 507 miliona barela.

Zato pad cijene barela ne znači automatski i pojeftinjenje dizela. Koliko će se pad cijene sirovine vidjeti na pumpama zavisi i od troškova prerade i transporta, kursa dolara, tržišnih marži, poreza i drugih nameta.

Pritisci na evropskom tržištu već su početkom oktobra bili dovoljni da Evropska komisija i nekoliko država razgovaraju o mogućem oslobađanju dijela strateških zaliha dizela kako bi ublažile pritiske.

Energetski udar stiže i do cijena hrane

Energetski udar, međutim, ne ostaje na pumpi. Gorivo je jedan od troškova koji se provlači kroz gotovo cijeli lanac snabdijevanja. Kamioni ga koriste za prevoz robe, poljoprivrednici za obradu zemlje i žetvu, a građevinski sektor za mehanizaciju.

Prema podacima Agencije za statistiku BiH, godišnja inflacija u avgustu 2026. godine dostigla je 4,9 odsto, dok su cijene u kategoriji transporta bile 22,9 odsto više nego u avgustu 2025. godine. Istovremeno su stanovanje, voda, struja, gas i drugi energenti poskupjeli 11,3 odsto.

S druge strane, cijene hrane i bezalkoholnih pića u avgustu 2026. godine bile su 0,9 odsto niže nego u istom mjesecu 2025. godine. Različita kretanja po kategorijama pokazuju da se promjene troškova kroz ekonomiju ne prenose istom brzinom.

Ekonomista Zoran Pavlović ukazuje za "Glas Srpske" da se promjene na svjetskom tržištu nafte vrlo brzo prenose na domaće tržište goriva.

- Kad posmatramo samo cijenu sirove nafte na berzi s početka godine, prije sukoba SAD i Irana, ona je bila 55 dolara za barel. Danas je preko 100. Svako poskupljenje energije preliva u svakodnevni život građana cijelog svijeta, tako da praktično to zahvata i nas u BiH - kaže Pavlović.

(Glas Srpske)