​Od antičkog lijeka do poslastice: Kako je lubenica osvojila Balkan

Iako je danas doživljavamo kao simbol vrelih balkanskih ljeta, omiljena ljetnja poslastica prošla je dug razvojni put.

Istorijski podaci pokazuju da su prvi susreti naših prostora sa lubenicom izgledali potpuno drugačije od današnjih, a njeno „osvajanje“ Balkana odvijalo se u dva velika istorijska talasa.

Istoričari i arheolozi potvrđuju da je prva, antička verzija lubenice na Balkan stigla preko starih Grka još u 4. vijeku prije nove ere.

Međutim, tadašnji plodovi teško da bi danas ikome bili privlačni.

Antička lubenica bila je blijeda, tvrda, prepuna sjemenki i uglavnom gorkog ili neutralnog ukusa.

​Umjesto kao poslastica, gajena je kao dragocjen, prirodni rezervoar vode tokom sušnih perioda i vojnih pohoda, zahvaljujući debeloj kori koja je dugo čuvala tečnost.

Čuveni ljekari Hipokrat i Dioskorid koristili su je prvenstveno kao lijek – služila je kao moćan diuretik, ali i kao obloga za hlađenje glave kod djece koja dobiju sunčanicu.

​Arapski uticaj i dolazak slatkog ploda
​Ona prava, slatka i crvena lubenica kakvu danas poznajemo, stigla je na balkanske prostore tek u razvijenom srednjem vijeku, između 11. i 13. vijeka.

Za njenu selekciju i uzgoj slađih sorti zaslužni su Arapi, koji su je preko Mediterana proširili po južnoj Evropi.

Iz ovog perioda datiraju i prvi sačuvani evropski crteži crvenog ploda u tadašnjim medicinskim priručnicima.

​Potpuna ekspanzija i masovni uzgoj na Balkanu uslijedili su sa dolaskom Osmanlija od 14. vijeka. O dubokoj ukorijenjenosti ove kulture i danas svjedoči naš jezik.

Dok je riječ lubenica starog slovenskog porijekla (od riječi lub, što označava koru), u mnogim krajevima Balkana i dalje se koristi prepoznatljivi turcizam karpuza, koji vuče korijen iz persijskog jezika.

​Kao specifičan kuriozitet izdvaja se i jedno geografsko ime – mjesto Lubenice na ostrvu Cres, čija istorija seže čak 4.000 godina u prošlost.

Iako je ime naselja u dokumentima zapravo nastalo modifikacijom rimskog naziva Hibernicia (zimska utvrda), sudbina se poigrala da jedno od najfascinantnijih istorijskih mjesta na Jadranu ponese upravo ime ove omiljene ljetnje biljke.

(BN)