Sud vratio vlasništvo SPC nad vjekovnom imovinom u Zenici

Vjekovna imovina Srpske pravoslavne crkve u Zenici više nije 'državna svojina'. Nakon što je Saborna crkva Presvete Bogorodice 2019. godine uknjižena na državu Bosnu i Hercegovinu, uslijedio je pravni preokret. Zanimljivo je da je rješenje o povratu vlasništva crkvi doneseno upravo onog dana kada je naša redakcija Sudu uputila zvanična pitanja o ovom slučaju. 

Saborna crkva u Zenici, izgrađena još 1885. godine, preživjela je ratove i sisteme, ali je zamalo izgubila bitku sa savremenom administracijom. Procesom harmonizacije zemljišnih knjiga 2019. godine, ovaj hram i njegovo dvorište preneseni su u vlasništvo države. 

Dokumenti u posjedu BN TV jasno pokazuju da je hram, uprkos statusu nacionalnog spomenika, bio zaveden kao vlasništvo države, dok je crkvi oduzeto pravo raspolaganja.

Zenica nije usamljen slučaj, jer dokumentacija otkriva sličan obrazac i u Mostaru. U oba grada sporne upise na „državu“ vršio je isti zemljišnoknjižni referent – Meadin Balavac. Dok su u katastarskoj opštini Vrapčići pojedine parcele prenošene u državno vlasništvo, u istom periodu i od strane istog referenta, imovina Medžlisa Islamske zajednice Mostar knjižena je kao privatno vlasništvo jedan kroz jedan. 

Ovakva selektivna primjena pravila dovela je do toga da pravoslavni hramovi, uprkos statusu nacionalnih spomenika, u papirima postanu državna svojina.

Iz Opštinskog suda u Zenici za BN televiziju pojašnjavaju da je „državna svojina“ nad crkvom upisana još 11. novembra 1963. godine. Sud se pozvao na Zakon o nacionalizaciji iz 1958. godine, kojim je tadašnja država oduzimala imovinu, ostavljajući Crkvi samo pravo korišćenja. Prilikom savremene harmonizacije 2019. godine, taj stari upis je jednostavno prepisan u nove knjige, a da vlasnik o tome nije direktno konsultovan.

“Srpska pravoslavna crkva, kao i sva lica, pozvani su da prijave svoja prava putem Najave uspostave zemljišne knjige objavljene u avgustu i septembru 2018. godine u Dnevnom avazu, Večernjem listu, te Službenim glasnicima BiH i Federacije”.

Iako je parohija zenička, zastupana po protojereju Marku Malešu, zahtjev za brisanje 'državne svojine' podnijela još 27. juna prošle godine, on je u sudskoj proceduri bio sve do proteklog petka. Naime, istoga dana kada je naša redakcija Sudu uputila zvanična pitanja o ovom slučaju, doneseno je rješenje kojim se proces okončava.

“Po navedenom zahtjevu Opštinski sud u Zenici postupio je 30. januara 2026. godine. Primjenom Zakona o stvarnim pravima Federacije BiH, izbrisana je državna svojina i izvršena uknjižba prava vlasništva u korist Srpske pravoslavne crkvene opštine u Zenici sa udjelom jedan kroz jedan”, navodi se u odgovoru Suda.

Iako je zenički slučaj završen pobjedom crkve, on ostaje opomena za hiljade Srba u Federaciji čija je imovina i dalje pod znakom pitanja u netransparentnim procesima harmonizacije. Pravna pobjeda u Zenici putokaz je i drugima koji se susreću sa sličnim problemima da na vrijeme provjere svoje vlasničke listove kako bi se ovakvi propusti otklonili.

(BN) Foto: BN